ભારત સરકાર
અનિતા ગોસ્વામી
રાજ્ય : મધ્યપ્રદેશ
જિલ્લો : દેવાસ
બ્લોક : સોનકચ્છ
ગામ : એનાબાદ
સ્વ-સહાય જૂથ : જય ગુરુદેવ આજીવિકા સ્વ-સહાય જૂથ
આજીવિકા પ્રવૃત્તિ : વર્મિ-કમ્પોસ્ટ યુનિટ ઓપરેશન, ડેરી
લખપતિ દીદીની સફર :
દેવાસ જિલ્લાના એનાબાદ ગામના સમર્પિત રહેવાસી અનિતા ગોસ્વામી તેમના સફળ વર્મિ-કમ્પોસ્ટ યુનિટ દ્વારા દ્રઢ નિશ્ચય અને આત્મનિર્ભરતાના મોડેલ તરીકે ઉભરી આવ્યા છે. જય ગુરુદેવ આજીવિકા સ્વ-સહાય જૂથમાં જોડાયા પહેલા, અનિતાનું જીવન ઘરકામ અને ખેતીમાં તેમના પતિને મદદ કરવા પૂરતું મર્યાદિત હતું.
આજીવિકા મિશન હેઠળ સ્વ-સહાય જૂથમાં જોડાવાના નિર્ણય સાથે અનિતાનું જીવન બદલાઈ ગયું. શરૂઆતમાં, તેમની રૂ. ૨૦,૦૦૦ની પ્રથમ લોનનો ઉપયોગ વટાણાની ખેતી માટે કરવામાં આવ્યો હતો, જેનાથી ૧ વીઘા જમીનમાંથી રૂ. ૩૦,૦૦૦નો નફો થયો હતો. આ સફળતાથી પ્રોત્સાહિત થઈને, અનિતાએ જૈવિક ખાતરનું ઉત્પાદન શરૂ કરવા માટે ૨૦ બેગ સાથે વર્મિ-કમ્પોસ્ટ યુનિટ સ્થાપવા રૂ. ૬૦,૦૦૦ની બીજી લોન લીધી. આ સાહસથી માત્ર તેમના ખેતરને જ ફાયદો થયો નથી પરંતુ નજીકના ગામોમાં ટકાઉ ખેતી પદ્ધતિઓને પણ ટેકો મળ્યો છે.
આજીવિકા મિશનના માર્ગદર્શન હેઠળ, તેમણે તેમના વર્મિ-કમ્પોસ્ટ યુનિટનો વિસ્તાર કર્યો અને હવે દર ત્રણ મહિને ૪૦ ક્વિન્ટલ ખાતરનું ઉત્પાદન કરે છે. અનિતા આ ખાતર પડોશી ખેડૂતોને ક્વિન્ટલ દીઠ રૂ. ૮૦૦ના ભાવે વેચે છે અને તેનો ઉપયોગ પોતાના ખેતરોમાં પણ કરે છે, જેનાથી તેમના સમુદાયમાં જૈવિક ખેતીને પ્રોત્સાહન મળે છે.
સર્ટિફાઇડ એ-હેલ્પ (A-HELP) તરીકે, અનિતા તેમના ગામમાં પશુધનના સ્વાસ્થ્યમાં મદદ કરે છે અને આ ભૂમિકા માટે તેમને માસિક રૂ. ૧૬,૦૦૦નું સ્ટાઇપેન્ડ મળે છે.
વર્મિ-કમ્પોસ્ટના વેચાણથી વાર્ષિક વધારાના રૂ. ૩૦,૦૦૦ થી ૩૫,૦૦૦ની આવક થાય છે, જેનાથી તમામ સ્ત્રોતોમાંથી તેમની કુલ માસિક આવક રૂ. ૨૯,૦૦૦-૩૦,૦૦૦ સુધી પહોંચી ગઈ છે.
અનિતા ગોસ્વામીની વાર્તા એ વાતનું શક્તિશાળી ઉદાહરણ છે કે કેવી રીતે દ્રઢ નિશ્ચય, યોગ્ય તકો અને સમર્થન સાથે મળીને જીવન બદલી શકે છે. આજીવિકા મિશન દ્વારા તેમની સફળતા તેમના ગામના અન્ય ઘણા લોકો માટે પ્રેરણારૂપ છે.
