ભારત સરકાર
નીલમ દેવી
રાજ્ય : ઉત્તરાખંડ
જિલ્લો : ટિહરી ગઢવાલ
બ્લોક : જૌનપુર
ગામ : ટિકરી
સ્વ-સહાય જૂથ : રાધા રાણી સ્વયં સહાય જૂથ
આજીવિકા પ્રવૃત્તિઓ : દરજીકામ (ટેલરિંગ), શાકભાજીની ખેતી અને હર્બલ (સેન્દ્રીય) રંગો બનાવવાનું કામ
લખપતિ દીદીની યાત્રા :
શ્રીમતી નીલમ દેવી શરૂઆતમાં ખેતી દ્વારા ખૂબ જ મુશ્કેલીથી તેમના પરિવાર અને આજીવિકાનું સંચાલન કરતા હતા. રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ આજીવિકા મિશન (Rashtriya Gramin Ajeevika Mission) યોજનામાં જોડાયા પછી, જૂથના સભ्योंએ સિલાઇના ક્ષેત્રમાં તકો ઓળખી.
નીલમે સિલાઇની તાલીમ લીધી અને ત્યારબાદ એક સમર્પિત સિલાઇ કેન્દ્રમાં પોતાની સિલાઇ પ્રવૃત્તિઓ શરૂ કરી. તેણીએ પોતાની દરજીની દુકાન (ટેલરિંગ શોપ) શરૂ કરવા માટે રાધા રાણી સ્વયં સહાય જૂથ પાસેથી રૂ. 10,000/- ની લોન મેળવી.
સામૂહિક ખેતીના વિચારથી પ્રેરિત થઈને, તેણીએ અન્ય મહિલા ખેડૂતો સાથે મળીને તેમની જમીન પર શાકભાજી ઉગાડવાનું શરૂ કર્યું. સ્વયં સહાય જૂથના ટેકાથી મળેલી તેણીની આ સફર, એક સામાન્ય શરૂઆત કેવી રીતે સમૃદ્ધ આજીવિકા તરફ દોરી શકે છે તેનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ બની ગયું. ગર્વ અનુભવતી 'લખપતિ દીદી' તેના ગામની અન્ય મહિલાઓ માટે પ્રેરણાનું કિરણ બનીને ઉભરી આવી. તેણીની સરેરાશ માસિક આવક આશરે રૂ. 18,000 છે. તેઓ સિલાઇ, વણાટકામ, પિરુલ (Pirul) માંથી વિવિધ ચીજવસ્તુઓ (જેમ કે પિરુલની ટોપલીઓ, બુકે અને રાખડીઓ) બનાવીને અને હોળીના તહેવાર માટે ઉપલબ્ધ હર્બલ (સેન્દ્રીય) રંગો તૈયાર કરીને સ્વરોજગાર મેળવી રહ્યા છે. અહીંના સ્થાનિક લોકો ખેતી અને પશુપાલનમાંથી મળતી તેમની પેદાશો દહેરાદૂન, મસૂરી અને નૈનબાગના બજારોમાં સારા ભાવે વેચીને તેમની આજીવિકામાં વધારો કરી રહ્યા છે.
