भारत सरकार
अनिता गोस्वामी
राज्य : मध्य प्रदेश
जिल्हा : देवास
ब्लॉक : सोनकच्छ
गाव : एनाबाद
स्वयं-सहायता गट : जय गुरुदेव आजीविका स्वयं-सहायता गट
उपजीविका क्रियाकलाप : वर्मी-कंपोस्ट युनिट ऑपरेशन, दुग्धव्यवसाय
लखपती दीदीचा प्रवास :
देवास जिल्ह्यातील एनाबाद गावच्या रहिवासी असलेल्या अनिता गोस्वामी यांनी आपल्या यशस्वी वर्मी-कंपोस्ट युनिटच्या माध्यमातून जिद्द आणि स्वावलंबनाचा एक आदर्श निर्माण केला आहे. जय गुरुदेव आजीविका स्वयं-सहायता गटात सामील होण्यापूर्वी, अनिता यांचे आयुष्य घरकाम आणि शेतीत पतीला मदत करण्यापुरतेच मर्यादित होते.
आजीविका मिशन अंतर्गत स्वयं-सहायता गटात सामील होण्याचा निर्णय घेतल्यावर अनिता यांचे आयुष्य बदलले. सुरुवातीला, त्यांनी घेतलेल्या २०,००० रुपयांच्या पहिल्या कर्जाचा वापर वाटाणा लागवडीसाठी केला, ज्यातून १ बिघा जमिनीतून ३०,००० रुपयांचा नफा मिळाला. या यशाने प्रोत्साहित होऊन, अनिता यांनी सेंद्रिय खताचे उत्पादन सुरू करण्यासाठी २० बॅगांसह वर्मी-कंपोस्ट युनिट उभारण्यासाठी ६०,००० रुपयांचे दुसरे कर्ज घेतले. या उपक्रमाचा फायदा केवळ त्यांच्या शेतीलाच झाला नाही, तर आसपासच्या गावांमधील शाश्वत शेती पद्धतींनाही पाठबळ मिळाले.
आजीविका मिशनच्या मार्गदर्शनाखाली, त्यांनी आपल्या वर्मी-कंपोस्ट युनिटचा विस्तार केला आणि आता त्या दर तीन महिन्याला ४० क्विंटल खताचे उत्पादन घेतात. अनिता हे खत शेजारच्या शेतकऱ्यांना ८०० रुपये प्रति क्विंटल दराने विकतात आणि स्वतःच्या शेतातही त्याचा वापर करतात, ज्यामुळे त्यांच्या समुदायात सेंद्रिय शेतीला प्रोत्साहन मिळत आहे.
एक प्रमाणित 'ए-हेल्प' (A-HELP) म्हणून, अनिता त्यांच्या गावातील पशुधनाच्या आरोग्यासाठी मदत करतात आणि या भूमिकेतून त्यांना दरमहा १६,००০ रुपये मानधन मिळते.
वर्मी-कंपोस्टच्या विक्रीतून वर्षाला अतिरिक्त ३०,००০ ते ३५,००০ रुपयांची भर पडते, ज्यामुळे सर्व स्रोतांतून त्यांचे एकूण मासिक उत्पन्न २९,००০ ते ३०,००০ रुपयांपर्यंत पोहोचले आहे.
अनिता गोस्वामी यांची कथा हे जिद्द, योग्य संधी आणि पाठबळ यांच्या जोरावर आयुष्य कसे बदलू शकते, याचे एक शक्तिशाली उदाहरण आहे. आजीविका मिशनच्या माध्यमातून मिळालेले त्यांचे यश त्यांच्या गावातील इतर अनेक महिलांसाठी प्रेरणादायी ठरत आहे.
