भारत सरकार
अनिता काग
राज्य : मध्य प्रदेश
जिल्हा : धार
ब्लॉक : निसरपूर
गाव : कोंडा
स्वयं-सहायता गट : मारुती आजीविका स्वयं-सहायता गट
उपजीविकेचे उपक्रम : शिवणकाम, कृषी सखी आणि ड्रोन दीदी
लखपती दीदी प्रवास :
धार जिल्ह्यातील कोंढा गावच्या रहिवासी अनिता काग यांनी घरगुती शिवणकाम करणाऱ्या गृहिणी म्हणून आपला प्रवास सुरू केला. सुशिक्षित असूनही, संधींबद्दलच्या जागरूकतेच्या अभावामुळे त्या साध्या ग्रामीण जीवनात मर्यादित होत्या. त्यांनी आजीविका मिशनमध्ये प्रवेश केला आणि 'बुककीपर'चे प्रशिक्षण घेतले, ज्यातून त्यांच्या परिवर्तनाच्या प्रवासाला सुरुवात झाली. ५५,००० रुपयांच्या कर्जातून त्यांनी आपला शिवणकामाचा व्यवसाय वाढवण्यासाठी उच्च दर्जाचे शिलाई मशीन खरेदी केले. त्यांच्या उद्योजकीय वृत्तीमुळे त्यांना मुख्यमंत्री स्वयंरोजगार योजनेच्या माध्यमातून १,५०,००० रुपये मिळाले, ज्यातून त्यांनी 'कॅरी बॅग' निर्मितीचा उद्योग सुरू केला. या उपक्रमामुळे केवळ त्यांचे उत्पन्नच वाढले नाही, तर शेजारच्या गावांतील महिलांनाही रोजगार मिळाला. त्यांनी राखी बनवण्याचा हंगामी व्यवसाय सुरू करून आणि स्वयं-सहायता गटांच्या मदतीने तो वाढवून आपल्या कामात विविधता आणली. अनिता यांनी केक बनवण्याचे प्रशिक्षणही घेतले असून त्या उच्च दर्जाचे केक तयार करतात आणि इतर महिलांनाही प्रशिक्षण देतात. 'कृषी सखी' म्हणून त्यांनी सेंद्रिय शेतीचा स्वीकार केला, वर्मी-कंपोस्ट आणि सेंद्रिय कीटकनाशके तयार केली आणि इतरांना शाश्वत शेती पद्धती अवलंबण्यास प्रेरित केले. याव्यतिरिक्त, 'नमो ड्रोन' तंत्रज्ञानाच्या प्रशिक्षणामुळे त्यांना कीटकनाशकांच्या कार्यक्षम फवारणीद्वारे कृषी कार्यांचे आधुनिकीकरण करणे शक्य झाले. आपल्या बहुआयामी प्रयत्नांतून, अनिता आता सर्व उपक्रमांतून दरमहा सुमारे ३०,००० रुपये स्थिर उत्पन्न मिळवत आहेत. त्यांचा हा प्रवास एका गृहिणीपासून बहुआयामी उद्योजक आणि समुदाय नेत्यापर्यंत झालेला बदल दर्शवतो.
