भारत सरकार
अंजू देवी
राज्य : उत्तर प्रदेश
जिल्हा : मिर्झापूर
तालुका : नगर शहर
गाव : मेवाली
स्वयं-सहायता गट : दीपक प्रेरणा स्वयं-सहायता गट
उपजीविकेचे उपक्रम : उद्योजकता
लखपती दीदी प्रवास :
अंजू देवी यांना नेहमीच प्राण्यांसोबत काम करण्याची आवड होती. गृहिणी म्हणून जबाबदारी सांभाळत असतानाच त्यांनी प्राण्यांशी संबंधित आपले काम सुरू ठेवले आणि त्या स्वयं-सहायता गटाच्या उपक्रमांमध्येही सक्रियपणे सहभागी झाल्या.
त्यांच्या उद्योजकतेचा प्रवास विकास विभागाद्वारे आयोजित केलेल्या एका सामुदायिक बैठकीतून सुरू झाला, जिथे त्यांना 'एकात्मिक मत्स्यपालन मॉडेल'बद्दल माहिती मिळाली. या संकल्पनेने प्रभावित होऊन, त्यांनी स्थानिक सरकारी संस्थांनी आयोजित केलेल्या अनेक सत्रांना आणि तांत्रिक कार्यशाळांना हजेरी लावली.
स्वतःचा व्यवसाय सुरू करून स्वावलंबी होण्याच्या निर्धाराने, अंजूने एकात्मिक कुक्कुटपालन आणि मत्स्यपालन युनिट स्थापन करण्याचे नियोजन केले. कुटुंबाकडून सुरुवातीला विरोध असूनही,
शाश्वत उत्पन्न मिळवण्यासाठी आपला व्यवसाय वाढवण्याची गरज ओळखून, अंजूने आर्थिक मदतीसाठी प्रयत्न केले आणि ग्राम संघटनेकडून ५०,००० रुपयांचे कर्ज यशस्वीपणे मिळवले.
या आर्थिक पाठबळामुळे तिला प्रत्येक चक्राला (सायकल) २०,००० रुपये कमावणे शक्य झाले. शिवाय, तिने गांडूळ खत निर्मिती केंद्र (व्हर्मीकंपोस्टिंग युनिट) सुरू केले, ज्या खताचा वापर ती स्वतःच्या शेतात करते आणि स्थानिक शेतकऱ्यांना त्याची विक्रीही करते.
त्यांनी अन्नाचा कचरा, कुक्कुटपालनाचा कचरा, कडुलिंबासारख्या औषधी वनस्पती आणि पेंढा यांच्या मिश्रणातून स्थानिक माशांचे खाद्य तयार केले, ज्यामुळे त्यांच्या खाद्याचा खर्च लक्षणीयरीत्या कमी झाला. त्यांचा व्यवसाय भरभराटीला आला असून त्या आता वार्षिक ४ लाख रुपये महसूल मिळवत आहेत.
