भारत सरकार
लक्ष्मीबेन दाभी
राज्य : गुजरात
जिल्हा : खेडा
ब्लॉक : कथलाल
गाव : छिपियाल
स्वयं-सहायता गट : जय अंबे स्वयंसहायता गट
उपजीविकेचे उपक्रम : कडुनिंबाच्या बियांचा वापर करून सेंद्रिय शेती आणि निम-कोटिंग क्षेत्रातील उद्योजकता
लखपती दीदी प्रवास
लक्ष्मीबेन डाभी या खेडा जिल्ह्यातील कथलाल ब्लॉक मधील छिपियाल या छोट्या गावातील आहेत. त्यांनी एका बीपीएल (BPL) कुटुंबातील गृहिणी ते एक यशस्वी उद्योजिका असा आपल्या जीवनाचा कायापालट केला आहे. त्यांच्या गावात सेंद्रिय शेतीबाबत राबवण्यात आलेल्या मोहिमांनी त्या प्रेरित झाल्या होत्या. त्या 'जय अंबे स्वयंसहायता गटा'त सामील झाल्या आणि सेंद्रिय शेती पद्धतींसाठी, विशेषतः निम-कोटेड युरियासाठी, कडुलिंबाच्या बियांसारख्या स्थानिक संसाधनांचा लाभ उठवण्यात त्यांनी मोलाची भूमिका बजावली आहे.
राज्य ग्रामीण जीवनोन्नती अभियानाच्या वित्तीय साक्षरता कार्यक्रमातील सहभागाद्वारे, त्या आणि त्यांच्या गटातील इतर महिला वैयक्तिक आणि गट बँक खाती प्रभावीपणे व्यवस्थापित करतात, ज्यातून वार्षिक १५ ते २० लाख रुपयांची उलाढाल होते. खेडा जिल्ह्यातील कडुनिंबाच्या झाडांच्या उपलब्धतेचा फायदा घेत त्यांनी गुजरात नर्मदा व्हॅली फर्टिलायझर कंपनीच्या सहकार्याने एक फायदेशीर उपक्रम सुरू केला. कडुनिंबाच्या बियांचे संकलन आणि सेंद्रिय शेतीमधील त्यांचे प्रयत्न शाश्वत उपजीविकेसाठी स्थानिक संसाधनांचा वापर करण्याच्या दृष्टीकोनाशी सुसंगत आहेत. गुजरात राज्य ग्रामीण जीवनोन्नती अभियानाचा उपक्रम स्वयंसहायता गटाच्या सदस्यांना आर्थिकदृष्ट्या संघर्ष करणाऱ्या व्यक्तींपासून स्वतःहून प्रेरित झालेल्या उद्योजकांमध्ये बदलण्यासाठी महत्त्वपूर्ण ठरला आहे. त्यांनी विपणन आणि वाटाघाटीचे कौशल्य विकसित केले असून त्या समुदाय आणि आर्थिक क्रियाकलापांमध्ये सक्रियपणे सहभागी आहेत.
त्यांचा प्रवास ग्रामीण महिलांमधील सामाजिक-आर्थिक आव्हानांवर मात करण्याची क्षमता दर्शवतो. त्यांच्या जिद्द आणि कष्टाने केवळ त्यांची आर्थिक स्थितीच सुधारली नाही, तर समाजातील अनेक महिलांना सक्षमीकरणाच्या अशाच मार्गांचा अवलंब करण्यासाठी प्रेरित केले आहे.
