भारत सरकार
मनीषा कुशवाहा
राज्य : मध्य प्रदेश
जिल्हा : सिधी
ब्लॉक : सिहावल
गाव : खोटवाटोला
स्वयं-सहायता गट : लक्ष्मी स्वयंसहायता गट
उपजीविकेचे उपक्रम : सेंद्रिय शेती, ड्रोन सखी
लखपती दीदी प्रवास
मध्य प्रदेशातील सिधी जिल्ह्यातील खोरवाटोला गावच्या रहिवासी श्रीमती मनीषा कुशवाह, स्वयंसहायता गट कशाप्रकारे जीवन बदलू शकतात याचे एक उज्ज्वल उदाहरण आहेत. जेव्हा त्या पार्वती क्लस्टर लेव्हल फेडरेशन अंतर्गत लक्ष्मी स्वयंसहायता गटात सामील झाल्या, तेव्हा त्या आर्थिक स्थिरता आणि आत्मविश्वासाची नवी जाणीव शोधत होत्या. आज त्या एक यशस्वी उद्योजिका आणि समुदाय नेत्या आहेत, ज्या सेंद्रिय शेती, व्यावसायिक भाजीपाला उत्पादन आणि ड्रोन तंत्रज्ञानाच्या नाविन्यपूर्ण वापरासाठी ओळखल्या जातात. त्यांनी सेंद्रिय शेतीचा स्वीकार केला आणि भाजीपाला व हळदीच्या रसायनमुक्त लागवडीवर लक्ष केंद्रित केले. या पद्धतीमुळे केवळ त्यांच्या उत्पादनाचा दर्जा सुधारला नाही तर खर्चही कमी झाला. कृषी समुदाय संसाधन व्यक्ती (CRP) मधील त्यांच्या नेतृत्वाने शाश्वत पद्धतींचा अवलंब करण्यासाठी १५० शेतकऱ्यांना एकत्र आणले. त्यांनी १५ सदस्यांसह 'प्रगती प्रोड्युसर ग्रुप' स्थापन करून आपला प्रभाव अधिक विस्तारला. १ लाख रुपयांचे खेळते भांडवल आणि ५०,००० रुपयांच्या पायाभूत सुविधा निधीसह, या गटाने कांदा खरेदीमध्ये यशस्वीरित्या पाऊल ठेवले आणि त्यांच्या पहिल्या हंगामात १०,००० रुपये कमावले. 'नमो ड्रोन योजने'द्वारे मनीषा यांना एक ड्रोन मिळाले, ज्याचा वापर त्या आता कृषी सेवा देण्यासाठी करतात, ज्यामुळे त्यांच्या उत्पन्नात आणखी एका स्रोताची भर पडली आहे. त्यांच्या निष्ठेमुळे त्यांचे वार्षिक उत्पन्न १.७३ लाख रुपयांपर्यंत पोहोचले असून त्यांच्या कुटुंबाच्या जीवनमानात लक्षणीय सुधारणा झाली आहे. मनीषा यांच्या यशामुळे त्यांच्या गावातील महिलांना गटात सामील होण्यासाठी आणि नवीन संधी शोधण्यासाठी प्रेरणा मिळाली आहे. त्या आपल्या स्वप्नांना साकार करण्यासाठी आणि समुदायात बदल घडवून आणण्यासाठी सक्षम केल्याबद्दल मध्य प्रदेश राज्य ग्रामीण जीवनोन्नती अभियानाचे आभार मानतात.
