भारत सरकार
नागेश्वरी वर्मा
राज्य : छत्तीसगड
जिल्हा : रायपूर
ब्लॉक : आरंग
गाव : कठिया
स्वयं-सहायता गट : जय माँ शीतला स्वयंसहायता समूह
उपजीविकेचे उपक्रम : कुक्कुटपालन, भाजीपाला लागवड, मशरूम उत्पादन, किराणा दुकान
लखपती दीदी प्रवास
छत्तीसगडमधील रायपूर जिल्ह्यातील कठिया गावातील रहिवासी असलेल्या श्रीमती नागेश्वरी वर्मा या लवचिकता आणि स्वावलंबनाचे एक उत्कृष्ट उदाहरण आहेत. एका सामान्य शेतकरी कुटुंबात जन्मलेल्या नागेश्वरी यांच्या आयुष्याला तेव्हा कलाटणी मिळाली, जेव्हा त्या अनमोल महिला ग्राम संघटनेच्या अंतर्गत 'जय माँ शीतला' स्वयंसहायता समूहात सामील झाल्या. त्यांचा हा प्रवास शाश्वत कृषी प्रकल्पांतर्गत पशुपालनाच्या प्रशिक्षणाने सुरू झाला, जिथे त्यांनी 'पशु सखी' म्हणूनही जबाबदारी स्वीकारली. येथूनच त्यांच्या उद्योजकीय प्रवासाची सुरुवात झाली, ज्यामध्ये त्यांनी कुक्कुटपालन, भाजीपाला लागवड, मशरूम उत्पादन, भातशेती आणि नाडेप खत व अझोला उत्पादनात नैपुण्य मिळवले. त्यांच्या नाविन्यपूर्ण शेती तंत्रामुळे त्यांना १.५ ते २ लाख रुपयांचे वार्षिक उत्पन्न मिळाले. बिगरशेती उपक्रमांमध्ये पाऊल टाकत, नागेश्वरी यांनी किराणा दुकान उघडले आणि धान्याचा व्यापार सुरू केला, तसेच त्या शिवणकाम आणि पशु उद्योजकता प्रशिक्षक बनल्या. समुदायाच्या विकासासाठी असलेल्या त्यांच्या आवडीमुळे त्यांनी 'जेंडर मास्टर ट्रेनर' म्हणून लैंगिक समानतेला प्रोत्साहन दिले आणि जल जीवन मिशन अंतर्गत जल व्यवस्थापन आणि स्वच्छतेसाठी कार्य केले. सध्या वार्षिक २ लाख रुपये कमवत असलेल्या नागेश्वरी ५० हून अधिक महिलांना मार्गदर्शन करत आहेत आणि आपल्या संपूर्ण गावात आर्थिक स्वातंत्र्य आणि शाश्वत विकासासाठी प्रेरणा देत आहेत.
