भारत सरकार
नीलम देवी
राज्य : उत्तराखंड
जिल्हा : टिहरी गढवाल
ब्लॉक : जौनपूर
गाव : टिकरी
स्वयं-सहायता गट : राधा राणी स्वयंसहायता समूह
उपजीविकेचे उपक्रम : शिवणकाम, भाजीपाला शेती आणि हर्बल (सेंद्रिय) रंग तयार करणे
लखपती दीदी प्रवास :
श्रीमती नीलम देवी सुरुवातीला अत्यंत कष्टाने शेतीच्या माध्यमातून आपल्या कुटुंबाचा उदरनिर्वाह आणि व्यवस्थापन करत होत्या. राष्ट्रीय ग्रामीण उपजीविका अभियान (Rashtriya Gramin Ajeevika Mission) योजनेत सामील झाल्यानंतर, समूहातील सदस्यांनी शिवणकामाच्या क्षेत्रात संधी ओळखल्या.
नीलम यांनी शिवणकामाचे प्रशिक्षण घेतले आणि त्यानंतर एका समर्पित शिवणकाम केंद्रात आपले शिवणकाम सुरू केले. त्यांनी स्वतःचे टेलरिंगचे दुकान (शिवणकामाचे दुकान) थाटण्यासाठी राधा राणी स्वयंसहायता समूहाकडून १०,०००/- रुपयांचे कर्ज घेतले.
सामूहिक शेतीच्या कल्पनेने प्रेरित होऊन, त्यांनी आपल्या जमिनीवर भाजीपाला पिकवण्यासाठी सहकारी महिला शेतकऱ्यांसोबत काम करण्यास सुरुवात केली. स्वयंसहायता समूहाच्या पाठिंब्यामुळे त्यांचा हा प्रवास एका सामान्य सुरुवातीपासून समृद्ध उपजीविकेपर्यंत कसा पोहोचता येते, याचे एक उज्वल उदाहरण बनला. एक अभिमानी 'लखपती दीदी' म्हणून त्या आपल्या गावातील इतर महिलांसाठी प्रेरणेचा स्रोत बनल्या आहेत. त्यांचे सरासरी मासिक उत्पन्न सुमारे १८,००० रुपये आहे. त्या शिवणकाम, विणकाम, पिरुलपासून विविध वस्तू (जसे की पिरुलच्या टोपल्या, पुष्पगुच्छ आणि राखी) आणि होळीच्या सणाासाठी उपलब्ध हर्बल (सेंद्रिय) रंग तयार करून स्वयंरोजगारी बनत आहेत. येथील स्थानिक लोक शेती आणि पशुपालनातून मिळणारी आपली उत्पादने डेहराडून, मसुरी आणि नैनबागच्या बाजारपेठेत चांगल्या किमतीत विकून आपली उपजीविका वाढवत आहेत.
